• stairs7993
  • stairs 8584-11k banner  harrie maesen
  • STAIRS NYC- 4957 onvoltooid 1 banner opt2 940x251
  • STAIRS NYC- 4957-1 Blue and yellow licht 940x251
  • STAIRS NYC- 4957 onvoltooid 1 banner opt1 940x251
  • stairs 8541-8 banner  harrie maesen

Oeuvrebeschrijving Harrie Maesen

Oeuvrebeschrijving Harrie Maesen

Het was een uitdaging om doel treffende beelden bij de teksten te vinden. Ik maakte een keuze uit mijn reisfoto’s, schilderijen en fotografisch werk. Herkenbare beelden leiden af, vaker koos ik voor een niet zo bekende wereld. Rustgevend, eenvoudig, ingetogen. Zij geven gedachten de ruimte en vrijheid om andere wegen in te slaan. Leren kijken, zien, onderzoeken en transformeren, creativiteit doet de rest.


Harrie Maesen in het boek: Onderweg naar … jezelf


Leren kijken..
Kunst is polyinterpretabel. Het verhaal dat wij erin lezen hoeft niet overeen te komen met wat de kunstenaar te vertellen heeft. In een woordeloze taal spreken vormen en kleuren tot ons. Vorm en kleur geeft ons alles om er inhoud in te vinden.

Toch is het zinvol om ons te verdiepen in de betekenis achter het werk van Harrie Maesen. Een beter begrip van het werk van deze kunstenaar richt en verscherpt de blik en legt meer bloot dan in eerste oogopslag te zien is. Het is in zijn atelier waar zijn manier van denken en doen is gematerialiseerd en waar ik voor het eerst oog in oog sta met de uitingen van zijn tomeloze scheppingsdrift.

Harrie Maesen ging zijn eigen weg. En toch ook niet. Lang heeft het geduurd voor hij de kunstzinnige uiting – zo luid roepend vanuit de diepte - een plek kon geven in zijn leven. Het alledaagse leven verslond alle tijd. Maar hij keek en bleef kijken. Keek verder dan het oog kon waarnemen en nam alle indrukken die het leven hem liet ondergaan in zich op. Maar diep van binnen kolkte het.

Zien..
Ondanks dat Harrie Maesen al op jonge leeftijd voorvoelde dat hij pas na de vijftig gepasseerd te zijn uiting kon geven aan zijn artistieke vermogens, keek hij al ver daarvoor met de ogen van een kunstenaar. Er gebeurt veel meer in het kijken dan we gewoonlijk beseffen. Ook al denken we de wereld met ‘frisse blik’ te bezien en de dingen te zien ‘zoals ze werkelijk zijn’, toch is het maar de vraag of we wel zo vrij en objectief tegenover de wereld staan als we zelf denken. De manier waarop we kijken en het oordeel dat zich vrijwel automatisch vormt in onze gedachten, bepalen hoe we beelden ervaren. Van dit proces was Harrie Maesen zich uiterst bewust. Gevoelig als hij was voor de tijd waarin hij leefde, onderzocht hij middels uiteenlopende voorstellingswerelden de verbinding tussen binnenwereld en buitenwereld. De weg die hij met zijn kunst moest gaan kende een voorbereiding van vijftig jaar waarin werd gekeken, gevonden, gewikt en gewogen. In de beslotenheid van zijn eigen huis onderzocht hij al tekenend en vormend. Laag na laag werd afgepeld en het overtollige werd afgeworpen. Het ging hem om het doordringen tot een kern, tot een onderliggende structuur of de diepste, onderliggende emotie.

In de jaren tachtig van de twintigste eeuw verschijnen zijn eerste aquarellen op papier. De schilderijen hebben een doorzichtige kwaliteit en een lichte toets. Terughoudend en aftastend verkende hij zijn eigen artistieke potentieel. De werken getuigen van een nieuwsgierigheid naar het medium waarin hij zich uitdrukt, evenals een ongekende beheersing ervan. Deze combinatie van onuitputtelijke nieuwsgierigheid naast een technisch vernuft leidt tot de bijzonderheid en eigenheid van Harrie Maesens artistieke uiting. Ook in de fotoreportages die hij maakte over andere culturen, landschappen, mensen en dieren komt deze combinatie van nieuwsgierigheid en de beheersing van de techniek naar voren. Zijn werken dragen een belofte in zich. De belofte van een andere kijk op de werkelijkheid.

Onderzoeken..
De grote diversiteit van Maesens oeuvre maakt het onmogelijk om hem in een stilistisch ‘hokje’ te plaatsen. Een dergelijke versmalling doet geen recht aan zijn verscheidenheid en talent. Toch zijn er invloeden te bespeuren. Zo zou er een vergelijking gemaakt kunnen worden met Georges Braque, niet wat stijl betreft, maar wat betreft zijn trouw aan de gekozen techniek. Eenmaal gekozen, volgt er een proces van schijnbaar eindeloze verfijning. Hij creëerde schilderijen en tekeningen, bekwaamde zich in bouwkunst en tuinarchitectuur. Het was alsof er een wereld voor hem open lag, klaar om ontdekt te worden. Met een gretig verlangen creëerde hij en gaf vorm aan uiteenlopende voorstellingswerelden. Zijn kleuronderzoek toont een gevoeligheid voor het expressionisme. In een krachtige figuratie worden het zichtbare en het onzichtbare met elkaar verbonden. Op die manier worden verhalen geboren.

Deze verhalen, die worden verteld via ordening en vormen, nemen de kleur aan van zijn gemoed en doen een beroep op onze menselijkheid. In een expressieve, maar natuurgetrouwe figuratie toont Harrie Maesen ons die emoties die het leven persoonlijk maken en die de mens zo eigen zijn. Deze zoektocht naar de menselijke emoties komt tot een hoogtepunt in zijn serie over Spaanse flamencodansers.

Transformeren..
In 2008 bezocht Maesen de stad New York. Deze bruisende stad met haar indrukwekkende architectuur leek schijnbaar eindeloos in beweging en had een katalyserend effect op zijn artistieke ontwikkeling. De abstracte lijnen van de stalen brandtrappen.. De weelde van de classicistische façades.. Overal waar hij keek was contrast en wellicht heeft hier een vorm van herkenning plaatsgevonden. Maesen fotografeerde de brandtrappen in Soho en manipuleerde de beelden achteraf dusdanig dat er een nieuw beeld ontstond, een nieuwe visie op de werkelijkheid. De belofte was vervuld en er volgde een ogenschijnlijk eindeloze reeks variaties op het thema.

Stairs
De serie Stairs toont impressies uit de stedelijke omgeving van Soho, New York, waarbij met name de stalen brandtrappen in combinatie met de classicistische façades een terugkerend thema vormen. In caleidoscopische beelden, waarin architectuur, perspectief en ruimte in elkaar overlopen wordt de beschouwer het wonderlijke van de werkelijkheid getoond. De onmogelijke perspectieven en de repetities zorgen voor beweging in het beeld, bijna alsof het achter elkaar gemonteerde filmbeelden betreft. Het gevolg is desoriëntatie. Voor een moment wordt de beschouwer gegrepen door angst en nervositeit. Want hoe kom je weer uit deze wereld van elkaar overlappende ruimtes, treden die nergens naartoe leiden en schijnbaar onbereikbare hoogten?

Dergelijke visioenen van wanhoop leiden ons terug naar achttiende-eeuws Rome, waar graficus Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) de voor de tijd kenmerkende Rococostijl, waarbij fantasie en realiteit in elkaar overlopen in een theatrale en uitbundige vormentaal, omvormde in angstaanjagende beelden van imaginaire kerkers. Zijn Carceri (kerkers) zijn zowel origineel en fantasierijk en tonen, evenals Stairs, onmogelijke perspectieven en trappen die hemelhoog oprijzen.
Piranesi paste ingenieuze effecten toe om te komen tot zijn kenmerkende dieptewerking. Zijn prenten zijn zowel bizar als ingenieus en tonen zijn architectonisch inzicht. Haken, raderen, kettingen en hangkatrollen roepen sfeer op van kwelling en straf. Net als Piranesi onderzocht ook M.C. Escher (1898-1972) in zijn werk de relatie tussen fantasie en werkelijkheid in een architectonische vormentaal. De verbinding met de realiteit is losgelaten, de constructies die Escher maakt kunnen niet bestaan in de werkelijkheid. Hoe natuurgetrouw de details ook mogen zijn, er is een nieuwe, maar onmogelijke realiteit ontstaan.
De precaire relatie tussen fantasie en werkelijkheid die in Stairs onderzocht wordt, krijgt een nieuwe dimensie wanneer duidelijk wordt wat er zich afspeelde in de realiteit van Harrie Maesens leven op het moment waarop de serie vorm kreeg. We schrijven december 2012, de maand waarin Harrie Maesen te horen krijgt dat een terminale vorm van kanker binnen afzienbare tijd een einde aan zijn leven zal maken. De oneerlijkheid van de gegeven situatie is onontkoombaar. Het wordt hem duidelijk dat hij staat voor een keuze; te wentelen in zelfmedelijden of om door te gaan, te werken en een poging doen om tot een vorm van werkelijkheid te komen waarin hij kan berusten.
Stairs is een altijddurende beweging. De werken tonen een eigen, in zichzelf besloten realiteit. Harrie Maesen koos bewust voor een bepaalde beelding. Voor een dramatisch gebruik van licht en donker in combinatie met kleur. Hij liet zijn verbeelding werken om de grootsheid van de gebouwen te benadrukken. Daarbij ging het niet om een realistische weergave, maar om het komen tot intrigerende voorstellingen, vol contrast en detail.
In de grootse structuren vol ruimtelijke dubbelzinnigheid wist hij een wereld te scheppen die zowel verwarrend als fantastisch is. Deze wereld lijkt oneindig, driedimensionaal en surrealistisch. Het is een plek waar eeuwigheid en onmetelijkheid samen lijken te vallen en in elkaar over te gaan en waar de oneindigheid waar hij zo naar verlangde maar die hem niet gegeven was, tot werkelijkheid is geworden.
Harrie Maesens werk toont geen ontwikkeling richting abstractie, maar een ontwikkeling richting een andere manier van weergave. Fotografie gaf hem de mogelijkheid om tot het essentiële door te dringen, waarbij er niet voorbij wordt gegaan aan het wezen van de beeltenis. Want wat is de essentie van een trap? Verbinding. In onze veelheid verbinden we ons met elkaar. Harrie Maesen begreep dit en bleef verbindingen maken: “Ik ben blij dat mijn werk blijft bestaan en velen daarvan kunnen genieten”, aldus de kunstenaar.

Creativiteit doet de rest.
Ieder werk is een poging om bij de kijker een eigen gedachtegang in werking te stellen. Het is niet te verwoorden hoe zo’n proces functioneert vanwege de intens persoonlijke aard ervan. Toch vormt de kunst een universele taal die we kunnen begrijpen op zielsniveau en die zodanig ons allen met elkaar verbindt. De taal waarin Harrie Maesen’s werk spreekt, is die van een zoeker. Van iemand die de lokroep van de kunst decennialang heeft moeten weerstaan, om uiteindelijk de deur ervoor te openen en met de onverschrokkenheid van een held de weg gegaan is, die de artistieke uiting hem wees. Dit gebeurde zonder ook maar enig ogenblik andere kunstenaars te citeren. De weg lag in hemzelf besloten. In dat opzicht, ondanks zijn scholing aan de Kunstacademie van Maasmechelen, is hij een autodidact gebleven. Zijn eigen persoonlijke visie op de werkelijkheid stond steeds centraal en zou later, bij Stairs komen tot een apotheose.
In zijn werk bewoog Harrie Maesen zich tussen uitersten; van fantasie naar realiteit en terug. In zijn fotografische kunst verandert de werkelijkheid in kunst en hier ontstaat het verschil tussen de realiteit en het realistische kunstwerk. Ieder realistisch kunstwerk is een visie van de kunstenaar op een deel van de werkelijkheid. Het kunstwerk wordt zijn realiteit die niet één op één samenvalt met de werkelijkheid ter plekke.
Tijdens het ontstaan van Stairs lijkt Harrie Maesen tot het fundamentele besef te zijn gekomen dat er geen echte waarheid in de werkelijkheid gevonden kan worden. Het is de persoonlijke ervaring die van waarde is en de dingen hun eigenheid geeft. Wanneer de grenzen tussen materie vervagen blijft er één ding over: ruimte. Dat is de verbinding.
‘Het streven is om mijn kunst een ziel te geven, bij de toeschouwer vragen op te roepen, op een andere manier te laten kijken en een andere werkelijkheid te laten ervaren.
Het is het mooiste als de kijker in mijn werk zijn persoonlijke ervaring, gevoel en verhaal kwijt kan en op reis gaat in zijn eigen, unieke gedachtenwereld’
(Harrie Maesen).
Door de autonome kracht van Stairs kan de werkelijkheid daadwerkelijk losgelaten worden en kunnen er in de ruimte die overblijft nieuwe verbindingen worden gemaakt.

Eva Wetsteijn-kunsthistorica